شیخ شامل داغستانی . . .

اعاظم علم و دين (مذهب) قفقاز (4)

نوشته شده توسط حجت‌الاسلام حميد صبري   

۳۱ فروردين ۱۳۸۳

مروري بر زندگي و مبارزات امام مجاهد داغستان؛ شيخ شامل قفقازي چكيده:
شمال قفقاز كه منطقه‌اي كوهستاني است خاستگاه تفكرات ضد استعماري و زادگاه مجاهدان عالم و عالمان مجاهد در هميشه تاريخ بوده و شخصيت‌هاي علمي و اسلامي بسياري را در خود جاي داده و پرورانده است. اين سرزمين از غرب به درياي سياه و از شرق به درياي خزر و از شمال به دشت‌هاي روسيه و از جنوب به گرجستان محدود مي‌باشد. محققان بيش از 25 گروه قومي و زباني از جمله آوار، لزگي، قمون، لك، طبسران و قبار ملي كه با نام كلي داغستان شناسايي نموده‌اند. نفوذ اسلام از زمان‌هاي دور در اين سرزمين به حدّي بود كه در كوتاه‌ترين زمان بخش اعظمي را مسلمين به خود اختصاص دادند و داغستان و قفقاز مركزيت مسلمان گرديد. حضور و نفوذ اسلام به مردم اين ديار جسارت داد و لذا در قالب نهضت‌هاي اسلامي عليه تجاوزگران بسيج شدند از بنيانگذاران نهضت اسلامي داغستان مي‌توان از شيخ منصور اٌشورمه‌اي كه از طايفة چچن و از قريه اٌشورمه بود و نيز غازي ملا محمد رهبر و نخستين پيشواي جنبش اسلامي داغستان كه از قرية گمري در شمال داغستان بود و نيز حمزه بيگ دومين پيشوا و امام نهضت اسلامي داغستان از طايفة اورغان و شيخ شامل امام قفقاز، نام برد. در اين مقاله گوشه‌هايي از زندگي و مبارزات امام مجاهد قفقاز شيخ شامل قيد مي‌گردد.
شمال قفقاز كه منطقه‌اي كوهستاني است خاستگاه تفكرات ضداستعماري و زادگاه مجاهدان عالم و عالمان مجاهد در هميشه تاريخ بوده و شخصيت‌هاي علمي و اسلامي بسياري را در خود جاي داده و پرورانده است. اين سرزمين از غرب به درياي سياه و از شرق به درياي خزر از شمال به دشتهاي روسيه و مناطقي از باكو و شيروان و گنجه و از جنوب نيز به گرجستان محدود مي‌باشد. محققان بيش از بيست‌وپنج گروه قومي و زباني از جمله آوار، لزگي، قمون، لك، طبسران و قبارطي كه با نام كلي داغستان شناسايي نموده‌اند. نفوذ اسلام از زمانهاي دور در اين سرزمين به حدّي بود كه در كوتاهترين زمان بخش اعظمي را مسلمين به خود اختصاص دادند و داغستان و قفقاز مركزيت مسلمانان گرديد. حضور و نفوذ اسلام به مردم اين ديار جسارت داد و لذا در قالب نهضت‌هاي اسلامي عليه تجاوزگران بسيج شدند از بنيانگذاران نهضت اسلامي داغستان مي‌توان از:
ـ شيخ منصور اُشورمه‌اي كه از طائفه چچن و از قريه اشورمه بود. در جواني به بخارا سفر كرده و در آنجا به طريقت نقشبنديه روي آورده و پس از بازگشت به داغستان مردم را به اين آئين دعوت نموده است. تعاليم او كه بر جهاد با كافران و مقابله با نفوذ و سيطره كفار تأكيد داشت به سرعت در ميان اقوام مسلمان قفقاز ريشه دوانيد و بر وحدت و اخوت مسلمانان تأكيد مي‌كرد. لذا موجب اتحاد مردم و اقوام مختلف داغستان در برابر روسها گرديد.
ـ غازي ملّامحمد، رهبر و نخستين پيشواي جنبش اسلامي داغستان مي‌باشد او در سال 1208ق در روستاي گمري در شمال داغستان متولد شد. در جواني همراه شيخ شامل قفقازي نزذ شيخ محمد افندي تلمذ نمود. او به تبليغ آشكار عليه روسها پرداخت و پس از سه سال مبارزه و مجاهدت به شهادت رسيد.
ـ حمزه بيگ در واقع دومين پيشوا و امام نهضت اسلامي داغستان در قرن 19 ميلادي است. او از طائفه اورخان داغستان و از پيشوايان و مشايخ فرقه نقشبندي بود و توانست نيروهاي بسياري را عليه روسها بسيج نمايد. حمزه بيگ به سال 1834 ميلادي به دست روس‌ها به قتل رسيد.

- شيخ شامل داغستاني:
پس از كشته شدن حمزه بيگ شيخ شامل امام قفقاز شد و ادارة امور آوارستان را به عهده گرفت و ماوقع از اين قرار بود كه تا مردم از كشته شدن حمزه بيگ باخبر شدند مسلمانان منطقه آوارستان در روستاي اشلطي جمع شدند و در راستاي پيگيري نهضت و اجراي شريعت و مبارزه و مقابله با روسها به مذاكره و مشاوره پرداختند و نهايتاً شيخ شامل را به اعتبار تقوا و قدرت و نفوذ فوق‌العاده‌اش در امر مديريت و قيادت و رهبري مسلمانان به او لقب امام داده براي حكومت برگزيدند او ابتدا از قبول رهبري امتناع مي‌كرد و راضي به قبول مسئوليت بزرگ نبود ولي به اصرار علما و بزرگان و مسلمانان نهايتاً قانع گرديد و مسئوليت را پذيرفت.
داغستان مهد دليرمردان و عالمان مجاهدي است كه در همارة تاريخ در دفاع از كيان اسلامي و آزادي و آزادگي و در مصاف با مستبدان و مستكبران و زورگويان علم جهاد و شهادت را به دوش كشيدند. و شيخ شامل داغستاني از مصاديق بارز مجاهدان راه خداست. او در سال 1212 هجري قمري در دهكدة »ديگرمي« داغستان ديده به جهان گشود پدرش دنقو محمد از بزرگان قفقاز و
افراد پاكدامن قبيلة بزگيها بود. او دوران كودكي و نوجواني را در دامن كوههاي سر به فلك كشيده داغستان سپري نمود، وي از همان اوان و عنفوان جواني در درس بزرگان فرزانه منطقه خود حاضر مي‌شد در بيست سالگي علوم عربي و ادبيات را فراگرفت با استعداد خلّاق و همت والايي كه داشت مراحل علمي را پشت سر گذاشت و پس از گذشت 14 تحصيل علوم و فنون اسلامي و جهاد و رزم به اجتهاد رسيد و عناوين محقق و عالم را كسب نمود.
شيخ شامل طي سالهاي 1245 ـ 1244 قمري از همرزمان قاضي محمد و حمزه بيگ بود كه عليه امپرياليسم روس مبارزه مي‌كردند. وي پس از شهادت حمزه بيگ به مقام پيشوايي مسلمانان داغستان و چچن و اينگوش انتخاب گرديد. با انتخاب شامل به رهبري مسلمانان روح تازه‌اي در كالبد مجاهدان مسلمان داغستان دميده شد و تلاشها و مجاهدت شيخ شامل به گونه‌اي بود كه گسترش آن مقامات روسي و ارتش تزار را با خطر جدّي مواجه نمود. مجاهد بزرگ شيخ شامل در اولين سخنراني خود اينگونه بيان كرد:
...از آغاز كارم تا انجام آن جز احياي شريعت محمدي(ص) و اجراي اصول و قوانين اسلام هدفي نخواهم داشت... با دوستان خدا برادر و با دشمنان خدا دشمنم...
و براستي كه شامل تا آخرين لحظات عمر در عمل نيز ثابت كرد كه يك مسلمان واقعي و يك رهبر مجاهد است.
قيام و مقاومت مسلمانان در عصر زعامت شامل تمامي داغستان را فراگرفت حتي قيام مسلحانه كوه‌نشينان به ايالت شمالي داغستان نيز سرايت نمود و در سال 1251 قمري عليرغم همه ترفندها و تلاشهاي ارتش تزار به منظور سركوبي قيام مسلمانان داغستان، روحية جهادگران بالا رفت و قيام حتي به سرعت بخشهاي جنوبي داغستان را نيز فراگرفت و رفته رفته بر تعداد مريدان شيخ شامل اضافه شد آنگونه كه انقلابيون در قله‌هاي سلسله كوههاي دهكدة آخولقه استحكامات و قلعه‌هايي ايجاد نمودند و امواج قيام و انقلاب به رهبري شيخ شامل سراسر ايالات داغستان و چچن اينگوش را در برگرفت و اين سبب هراس تزارهاي روسي شد.
ارتش تزار در قالب نيرويي مركب از 5000 سرباز 20 عراده توپ براي سركوب اين نهضت به سوي اشلطي روان شد.
نيروهاي تحت امر شيخ شامل تمام اين نيروها را تارومار و پيروزي بزرگي را به دست آوردند. و دهها عراده توپ به غنيمت گرفتند. فرمانده نيروهاي روسي در حاليكه زخمي بود خود را به ستاد فرماندهي رسانده به مافوق خود چنين گزارش داد:
»شيخ شامل با صلابت و قاطعيت خاص نهضت را رهبري مي‌كند. مريدان او چنان جان بر كفند كه با خنده و شادماني به استقبال مرگ مي‌روند.«
حكومت مسلمانان از نظم خاصي برخوردار بود به گونه‌اي كه شامل در مناطقي كه تحت رهبري و زعامت وي بود نايب حكومتي يا جانشيني تأسيس كرد. پنج جانشين يك ولايت را تشكيل مي‌داد و ولايت‌ها نيز از طرف يك فرمانده كه همة قدرت‌هاي مادي و معنوي را در دست داشت اداره مي‌شد. وظيفه جانشين گرفتن ماليات، جمع كردن سربازان، استفاده از صلاحيت‌هاي قضايي و نظارت بر رعايت قوانين شريعت بود. نائبان در مسائل مشكل قوانين اسلامي به قضات مراجعه مي‌كردند و قضات به مفتيان و مرجع مفتيان در معضلات امور مجلس بود كه با رياست شيخ شامل قفقازي منعقد مي‌شد.
همچنين در هر روستا يك حاكم شرع يا قاضي گمارده شده بود كه آنها مؤظف بودند از اخبار روستاي خود جانشين را مطلع سازند. در عين حال مسئول تأمين امنيت و آسايش مردم و مسئول آگاه ساختن مردم از دستورات شيخ شامل بودند. در هر روستا هر ده خانه يك سرباز بايد مي‌دادند و خانواده‌هايي كه سرباز مي‌دادند از ماليات معاف مي‌شدند. لذا در سال 1843 ميلادي نيروها به 5000 نفر رسيد. علاوه بر آن ارتش دائمي مردان همه روستاها كه سن آنها بين 15 تا 50 بود مؤظف به يادگيري تيراندازي و سواركاري بودند.
اطراف رهبري قيام و نهضت »شيخ شامل« به وسيلة يك واحد حفاظتي كه از جوانان مؤمن و مورد اعتماد گزينش مي‌شدند احاطه
مي‌شد آنان شجاع‌ترين و مطمئن‌ترين افراد به شمار مي‌رفتند. شامل نيز به اين افراد اعتماد كامل داشت چرا كه از اول تا نهايت نهضت حتي يك نفر از اين جوانان به رهبر خود خيانت نكردند و مرگ در نظر آنها تنها وسيلة نيل به بهشت موعود بود. علامت آنان كلاه پوستي بلند بود كه از پوست گوسفند تهيه مي‌شد و روي كلاهها هم با عمامة سبزي مي‌پوشاندند لباسشان زرد و فرماندهان رنگ سياه مي‌پوشيدند. در ضمن طبقات مختلف جامعه در تمامي ساعات و اوقات مي‌توانستند با شيخ شامل رهبر خود ملاقات نمايند. منشاء سلاحهاي سربازان، شامل اسلحه‌هاي ايران و تركيه بود و در عين حال در قفقاز و ناحيه‌هاي به نام كوپاچي كارگاه اسلحه‌سازي وجود داشت. درآمد آنها از ماليات كه به عنوان خمس از مردم دريافت مي‌كرد و غنايم جنگي بود كه از قشون روس به دست مي‌آوردند.
شيخ شامل سيستم حكومت خود را براساس قوانين شريعت اسلامي بنيان نهاده بود و بدين علت است سالهاي حكومت او را بعدها در داغستان عصر شريعت نام نهادند.
ارتباطات در عهد شامل و در مناطق حاكميتش از اهميت بسياري برخوردار بود در هر روستا چندين اسب از بهترين و چابك و چالاك‌ترين آنها براي كارهاي پستي و كسب اطلات از دشمن و وضعيت آنها هميشه حاضر بودند. پيك‌ها و پستچي‌ها نشان مخصوص امضاء شده‌اي از طرف شامل يا جانشينان او داشتند. در مواقع ضروري با ارائه آن از هرگونه تسهيلات بهره مي‌بردند.
شيخ شامل در سال 1254 قمري برابر با 1838 ميلادي تمامي نيروي خود را صرف تحكيم موقعيت نظامي طوايف داغستان نمود. او مركزيت حكومتي خود را صخرة آخولقه كه دژي طبيعي و سنگي بود و بيش از 182 متر از رود قويسو ارتفاع داشته قرار داد. شامل بر فراز اين قلعه صحنه‌اي كه رودخانه چون حلقه‌اي دور آن مي‌چرخيد با بهره‌گيري از مهارت‌هاي اسراي روسي و مشاوران نظامي‌اش خانه‌اي دوطبقه ساخت و همراه خانواده در آن زندگي مي‌نمود.
سال 1839 ميلادي 1255 هجري قمري يك نيروي 8000 نفري به فرماندهي ژنرال گرايبه به مراكز تجمع مجاهدان و انقلابيون حمله نمودند در اين حمله سراسري فئودالها و خانها نيز عليه نيروهاي مسلمان و انقلابي شركت داشتند.
متأسفانه آخولقه مركز اصلي تجمع مبارزان پس از يك جنگ خونين و نابرابر به دست سربازان روس افتاد و طي اين جنگ جواهر همسر شيخ شامل و كودك خردسالش كشته و يك فرزند او به نام غازي محمد مجروح شد و خود شامل به چچن گريخت. در 29 آگوست 1839 ميلادي ژنرال گرايبه به تزار خبر فرستاد كه آخولقه آزاد شد داغستاني‌هار ا نجات داديم! شامل به چچن پناهنده شد.«
تزار در جواب نوشت: افسوس كه شامل گريخت جنگ شامل از اين به بعد شديدتر و هجوم جديدتر و دهشتناكتر و گسترده‌تر خواهد بود.
پيش‌بيني تزار دربارة قيام شيخ شامل درست از آب درآمد و طي يك سال پس از اشغال آخولقه شيخ شامل ارتش مردمي و مجاهدان را براي مبارزة اشغالگران از نو سازماندهي نمود اين بار مركز فرماندهي و مبارزه روستاي دارغا بود. در سال 1840 ميلادي برابر 1256 قمري تزار نيروهاي تازه نفس فراواني را به قفقاز گسيل كرد و همة انها به دست مبارزان در هم كوبيده شدند. لذا تلاش روسها براي خاموش نمودن كانون آتش انقلاب در قفقاز ناكام ماند.
ژنرال گرايبه بار ديگر با ده هزار نيرو به سوي دارغا حركت نمود و طي چهار روز جنگ با از دست دادن 66 افسر و 700 سرباز و مقدار متنابهي مهمات جنگي مجبور به عقب‌نشيني شد. شكست‌هاي مكرر نيروهاي تزار روس و پيروزي‌ها و توفيقات مسلمانان مبارز به صورت مكرر سبب رعب و وحشت كاخ‌نشينان كرملين شد.
سالهاي 1256 تا 1264 هجري قمري دوران درخشان مبارزان نام گرفت و شيخ شامل طي آن سالها اقدام به تشكيل حكومت
اسلامي در مناطق قفقاز جنوبي و شرقي نمود. شامل كه هم رهبر مذهبي بود و هم فرمانده نظامي، به عنوان سياستمداري مقتدر رهبري دولت را نيز به عهده داشت. پس از به قدرت رسيدن الكساندر دوم قشون 270 هزار نفري آراي باريا نيسكي به سوي قفقاز حركت نمود و به هر منطقه كه وارد شدند خانه‌ها را آتش زدند زنان و كودكان را مورد آزار قرار دادند و اموال آنان را به غارت بردند.
شيخ بزرگوار قفقاز به همراه نيروهايش مدت دو سال مقاومت جانانه‌اي كردند اما زماني كه ارتش روس اقدام به آتش زدن باغات و مزارع و خانه‌هاي مردم عادي مي‌نمود براي نجات جان غيرنظاميان داغستان و جهت جلوگيري از وارد آمدن خسارت به مردم عادي و محروم مجبور به مصالحه شد و به همراه همرزمانش به غار قونيت عقب‌نشيني نموده به سال 1275 قمري با پيش شرط خلاص يافتن همقطارانش دو نفر را مأمور كرد تا با روسها وارد مذاكره شود و پس از آنكه فهميد با تسليم او جان مردم داغستان زنان و مردان و كودكان در امان خواهد بود بر اسب نشست و عازم اردوي قشون روس شد و خود را تسليم آنان نمود و ژنرال باريا حكم آلكساندر دوم را براي او خواند كه اگر شيخ شامل زنده به دست آمد فوراً او را روانه پايتخت كنند. لذا شامل به پترزبورگ روانه شد و در طول مسافت روسها در مقابل هيبت و عظمت او سر تعظيم فرود مي‌آوردند امپراطور او را بدون سلب اسلحه پذيرفت و او و خانواده‌اش را به منطقه بدآب و هواي كالوقا يا كالوتا تبعيد نمود. شامل مدت ده سال در تبعيد ماند و در سال 1870 ميلادي اجازة سفر به كعبه و حرم رسول‌الله(ص) از مسير ايران را درخواست كرد ولي روسيه بنا به دلايلي اجازه سفر به مكه از مسير ايران را نداد فلذا شيخ شامل از مسير تركيه عازم مكه و مدينه شد پس از زيارت قبور ائمه و پيامبر و زيارت بيت‌الله الحرام در 11 ذيقعده 1287 قمري جان به جان آفرين تسليم نمود. عالم مجاهد قفقاز و شاهين كوههاي داغستان در سرزميني وحي حجاز به خاك سپرده شد. هر چند شيخ شامل بزرگ از خاكيان جدا شد اما روح او و تفكر جهادي او براي هميشه تاريخ در قلب نسل‌هاي منطقه قفقاز جاودانه ماند و امروز نيز تفكر او مردم مسلمان داغستان را براي گسستن بندهاي استعمارگران دعوت مي‌كند و او براي هميشه در يادها و خاطره‌هاي مسلمانان و مبارزان قفقاز زنده و جاويد مي‌ماند.
نام و ياد آن فقيه و عالم مجاهد در قلب‌ها و يادها جاودانه باد.
نهايتاً بايد عرض كنم كه: در تنظيم و جمع‌آوري مطالب فوق از استاد فرزانه‌ام آقاي دكتر هادي هاشميان عزيزي كه هم در سطوح عاليه علوم حوزوي و هم در سطوح بالاي علوم جديد و دانشگاهي متبحّر است و حق استادي بر گردن حقير دارند، تقدير و تشكر نمايم چرا كه ايشان در آذربايجان اولين محقّقي هستند كه در شناسايي علماي بزرگوار قفقاز عالمانه تحقيق نمودند و از حجت‌الاسلام دكتر عقيقي بخشايش كه در ارتباط با مفاخر آذربايجان زحماتي كشيدند تقدير نمايم.

منابع:

حضرت شیخ در مدینه منوره . . .

حضرة الشيخ في زيارة للأماكن المقدسة في السعودية

سیمای علما و صالحین . . .

	مختصري از زندگينامه موسس و باني حوزه   نام او عبدالرحمن , شهرت تنگلي فرزند آنا محمد فرزند اراز آنا فرزند امين فرزند آتاش فرزند آقالي صوفي است . پـدر وي آنا محمد معروف به دالي ملا از طايفه طانـا آتـابـاي در نواحـي مــرزي و در كـناره هاي رود اتــرك در روسـتاي تـنـگلـي مي زيست . آنا محمد دوران تحصيل علوم ديني را ناتمام گذاشته و در التزام ركاب خدمتگزاران دولت آن زمان در آمد . مضيقه مالي , وي را ناچار به كوچ كردن به روستاي عرفان آباد كنوني )قراقچي) از توابع شهرستان علي آباد كتول نمود . در سال 1321 خورشيدي خداوند فرزندي به وي بخشيد . نام او را عبدالرحمن نهادند . عبدالرحمن پس از چهار سال تحصيل در مدارس دولتي آن زمان قدم در مكتب خانه روستاي خويش نهاده و به تحصيل علوم اوليه و آداب رايج آن زمان پرداخت . با لطف و عنايات پروردگار , توفيق ديدار و زيارت علامه و عارف ربّاني استاد الحاج يارمحمد آخوند نظري را داشته و با صرف بيش از 13 سال از عمر گرانبهاي خويش نزد ايشان و با علوّ همتـي كـه داشـت تـوانست بـه سـرعـت مـدارج عالي علمي را طي نمايد . وي پس از اتمام دوره تحصيلات علوم ديني , با اجازت و بدرقه دعاي خير استاد گرانقدر خويش و به همّت پور شور اهالي روستا , به اتفاق چند تن از شاگردان برجسته خود چون استاد الحاج علي آخوند آرخي و ... در تاريخ 17 / 7 / 1349 هجري شمسي حوزه علميه را با اندك امكانات تاسيس و راه اندازي نمود . استاد تنگلي با اندوخته و بار علمي گران سنگي كه از محضر مبارك استاد عاليقدر خويش از كليه علوم و فنون كسب كرده بود مشغول تدريس و آموختن شريعت محمّدي به اندك شاگردان خود شد . با گذشت زمان و پيشرفت و ترقي حوزه , خيل عظيم جوانان و دانش پژوهاني كه خواهان كسب فيض از محضر ايشان بودند از جاي جاي كشور اسلاميمان حتّي از كشورهاي آسياي ميانه به سوي اين حوزه روان شد . استاد تنگلي در فقه به مذهب امام اعظم ابوحنيفه رحمه الله عليه گرويده و در اصول عقائد , تابع شيخ ابومنصور ماتريدي  و در طريقت و تصوّف متمسك به حضرت الشيخ محمد عثمان سراج الدين نقشبندي قدّس سره است . استاد تنگلي هم اكنون در قيد حيات بوده و به غير از تدريس به 130 طلبه و مدرسين موجود در حوزه , مردم بسياري از خود منطقه و آسياي ميانه از تحقيق و تاليف , سخنراني و مواعظ ايشان بهره ها مي برند . آثار قلمي ايشان بيش از 70 كتاب و رساله بوده و مواعظ و سخنرانيهاي وي بيش از صدها كاست مي باشد . خداوند متعال طول عمر با عزّت به ايشان عطا كرده و همه ما را پيوسته از وجود پر فروغش بهره مند گرداند . آمين يا ربّ العالمين
استاد الحاج عبدالرحمن آخوند تنگلي طانا
علامه و عارف رباني استاد الحاج يارمحمد آخوند نظري و استاد عبدالرحمن آخوند تنگلي طانا و ديگر علما در يكي از مراسم‌ ديني تعرف فی وجوههم الربانیه . . .حضرت علی کرم الله وجهه

خیر مقدم . . .

بازگشت استادحاج یارمحمد اخوند نظری را از مکه مکرمه ومدینه  منوره را گرامی  میداریم

که من دیدار رنگ اسمان را . . .

مادرم صدایت را میشنوم ولی ترا نمی بینم . . . مادرم که من دیدار رنگ اسمان را بسی ارزومندم. . .مادر دلم از تاریکی دیده ام دارد پاره پاره میشود . . .مادر برایم بگو الان روز است یا شب . . .

 

سربازی که در میدان فوتبال کور شد

تصویر ناراحت کننده سرباز مصدوم شده در بازی پرسپولیس-سپاهان که بر اثر پرتاب نارنجک دستی بینایی خویش را از دست داده و در وضعیت اسفباری به سر می برد.

تصویر ناراحت کننده سرباز مصدوم شده در بازی پرسپولیس - سپاهان که بر اثر پرتاب نارنجک دستی بینایی خویش را از دست داده و در وضعیت اسفباری به سر می برد.

محمود احمدی، جوانی از شهرستان سورش جان استان چهارمحال و بختیاری که فقط 19 سال دارد و یک ماه از خدمت سربازی را گذرانده بود.

پدر محمود در کویت کارگری می کند. او تا دیروز فکر می کرد پسرش عصای دست پیری اش خواهد بود؛ امروز اما تقدیر بر این است که او عصاکش فرزندش باشد.

به راستی چه کسی پاسخگوی این ضایعه است؟ تا کی تماشاگران نادان خویش را عده ای قلیل بدانیم در حالی که جو ورزشگاه ها خود نمایانگر فرهنگ تماشاگران ماست.

منبع: مجله اینترنتی قروه

---