گفتگو با استاد عبدالرحمن اخوند تنگلی قسمت دوم . . .از فصل نامه یاپراق
* آيا تاكنون در مراسم و كنفرانسهاي ديني و فرهنگي داخلي يا خارجي شركت داشتهايد؟
* در كنفرانس «مجمع التقريب مذاهب»، «كنفرانس وحدت اسلامي» با ارائه مقالاتي در زمينهي اصول حديث، همچنين در مراسم بزرگداشت عارف شهير تركمن «مختومقلي فراغي» شركت داشتهام.
* در بارهي ارتباط محققان و نويسندگان منطقه و ضرورت آن توضيح دهيد؟
* وجود چنين ارتباطي بسيار لازم و ضروري است. ولي متأسفانه من به علت ضيق وقت و تدريس و اداره كردن حوزه و تحقيق و نگارش كتابهايم تاكنون موفق به برقراري ارتباط مستمر با اينگونه افراد نشدهام. دلم ميخواهد با ديگر نويسندگان اهل تسنن از جمله عبدالرحمن سربازي از علماي منطقهي «چابهار» مراوده داشته باشم، ولي تاكنون فرصتي پيش نيامده است.
* در بارهي برگزاري مراسم بزرگداشت شخصيتهاي ديني، فرهنگي و علمي منطقه چه نظري داريد؟
* تجليل و قدرداني از علماء و شخصيتهايي كه به دين، فرهنگ و جامعه خدمت كردهاند و ما هم اكنون از فكر، ايده و قلم آنها سود ميبريم، انصافاً لازم و ضروري است.
* در حال حاضر مشغول نگارش چه اثري هستيد؟
* در حال نوشتن كتابي در رد وهابيت هستم تحت عنوان «ميزان الاعتدلال في بيان الحق و الضلال» هستم و تاكنون حدود 600 صفحهي آن را نگاشتهام و فكر ميكنم بالغ بر 2000 صفحه شود. اين كتاب به زبان تركمني است و فكر ميكنم تا يك سال ديگر تحقيقات و نگارش آن به پايان برسد.
* انگيزه نگارش اين كتاب چه بود؟
* تحقيقاً برخي از كشورهاي عربي در جمهوريهاي تازه استقلال يافتهي آسياي ميانه تبليغات وسيعي در خصوص وهابيت براه انداختهاند تا اعتقادات مردم آن كشورها را سست كرده، ايدههاي خود را القاء كنند. طلاب جمهوريهاي ازبكستان، تركمنستان، تاجيكستان، چچن و ديگر مليتهاي آسياي ميانه كه در مركز آموزشي «جامعهالرسول» گرگان مشغول تحصيل هستند نقل ميكنند كه سرمايهگذاريهاي كلاني براي ترويج وهابيت در آن كشورها صورت گرفته است و مردم را از زيارتگاهها، اولياء، خرجي دادن (صدقه) براي مردگان خود و... برحذر داشتهاند. آنها شيوهاي را كه از علماي حنفي مذهب بخاراي شريف به ما رسيده، به عنوان خرافات محكوم ميكنند و ميگويند كه مذهب و طريقت لازم نيست و فقط وجود آيات و احاديث كفايت ميكند. حتي تسبيحات پس از نماز پنجگانه را بدعت دانسته و سعي در طرد آنها توسط مردم دارند. آنها حتي براي ترغيب مردم جهت شركت در جلسات تبليغي به هر نفر 10 تا 20 دلار پول دادهاند و نامههايي از مردم اين كشورها به دست من رسيده و استفتاء كردهاند كه گرفتن پولهايي كه وهابيون براي شركت در جلسات خود ميپردازند، صحيح است يا خير؟
جمهوريهاي آسياي ميانه، سرزمينهاي فتح شده جديدي را ميمانند كه هر گروهي سعي ميكند سريعتر و گستردهتر در بين آنها تبليغ كند و بدون شك، بسياري از مردم به سوي آنها گرايش پيدا خواهند كرد، زيرا علماي بزرگ آنها، همگي از دنيا رفتهاند و مردم فعلي نيز هفتاد سال تحت ستم شرك و كفر بودهاند و از نظر ديني خام هستند و با توجه به اين مهم، وهابيون سرمايهگذاري كلاني در آن جمهوريها نمودهاند. طلابي كه از آن كشورها در «جامعهالرسول» گرگان مشغول تحصيل هستند نيز پي در پي اين مسائل را مطرح ميكنند. هدف من از نگارش اين كتاب كه بسيار وقتگير هم هست، روشن شدن اذهان مردم و طلاب به ويژه در كشورهاي آسياي ميانه در مورد پيدايش، تاريخچه و اعتقادات انحرافي وهابيت است.
* آخرين كتابي كه خواندهايد كدام است؟
* كتابهاي «بنعلوي» از علماي حرمين شريفين و «محمدعلي صابوني» محقق و نويسنده معاصر عربستاني، «ذهيلي» عالم و محقق سوري آخرين كتبي هستند كه مطالعه كردهام.
* چند ساعت در روز به امر تحقيق و مطالعه ميپردازيد؟
* هر روز از نماز صبح تا ساعت ده و نيم تدريس ميكنم و بقيه اوقات را به غير از وقت نماز و غذا تا دير وقت به مطالعه و نگارش مشغولم و اين مدت بالغ بر هشت ساعت در روز ميشود.
* با توجه به نشر اشعاري به زبان عربي و تركمني آيا قصد نداريد ديوان اشعارتان را چاپ كنيد؟
* به شعر بسيار علاقه دارم و دلم ميخواهد اشعارم را جمعآوري كنم، ولي فعلا وقت اين كار را ندارم. در حوزههاي علميه منطقهي تركمن صحرا مبحث علم عروض تدريس نميشود و من آموزش كلاسيك نديدهام، ولي با تهيه و مطالعهي كتب بسياري در اين زمينه، اطلاعات نسبي پيدا كرده و حتي در حوزه نيز آن را تدريس كردهام. قانون عروض در ادبيات عرب 19 بحر دارد. ايرانيان نيز 11 بحر بدان افزودهاند. در حال حاضر بحور شعر بالغ بر 30 بحر است كه هر يك از آنها لذت و حسن خاصي دارند.
* آيا اشعار تركمني نيز بر پايهي عروض سروده شده يا نه؟ تحقيقي در اين خصوص داريد؟
* اشعار «صوفي الله يار» عارف بزرگ ازبك در بحر هزج (مفاعيلن مفاعيلن فعولن) سروده شده است. كتاب رونقالاسلام نيز در بحر رمل مسدس مكفوف (فاعلاتن فاعلاتن فاعلات) نوشته شده است. حسن سرودن شعر در يكي از بحور اين است كه كسي نميتواند آنها را تغيير دهد، زيرا ممكن است از بحر خارج شود. متأسفانه مختومقلي عليرغم برخورداري از فصاحت و شيوايي كلام در موارد اندكي از بحور شعر استفاده كرده است و اين امر باعث شده تا اشعار بسياري را به او نسبت بدهند كه متعلق به او نيست. بحر شعر لازم و ضروري است.
* استاد آيا با زبان فعلي و رايج تركمني ميشود شعر عروضي سرود؟
* بله. من اصول عقايد را بر اساس بحر هزج با زبان و شيوه گفتار امروزي نوشتهام.
* در كتاب «فضائل التركمان» بسياري را به عنوان علما و مشايخ تركمن ذكر كردهايد. ما با نام آنان در كمتر جايي روبرو شدهايم، مثل «حسن قاراويل آتا» ملقب به «گوزلي آتا» يا «ملاعلي دانشمند».
* البته مقصود من از تركمن در اين كتاب، تركستان است و ازبكها را نيز شامل ميشود. نام اين عرفا در كتب عربي از جمله كتاب «الحقايق الورديه في اجلاء النقشبنديه» آمده است. در اين كتاب اسامي اولياء و صوفيان تركمن مثل «گوزلي آتا» يا «اوزين حسن»، «حكيم آتا» همراه با كرامات آنها بيان شده است.